تأثیر پیش تیمار بذر بر شاخص‌های جوانه‌زنی، رشدی و فیزیولوژیک گیاه مرزه (Satureja hortensis) تحت تنش شوری

نویسندگان

دانشگاه شاهد

چکیده

به‌منظور ارزیابی اثر پیش تیمار بذر بر شاخص‌های جوانه‌زنی، رشدی و فیزیولوژیک گیاه دارویی مرزه تحت تنش شوری پتاسیم کلراید، آزمایشی در سال 96 به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در دانشگاه شاهد اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شامل چهار سطح شوری (صفر، 40، 80 و 120 میلی مولار پتاسیم‌کلراید) و چهار سطح تیمار پیش تیمار (شاهد، هیدروپرایم، پرایم با جیبرلیک اسید (غلظت 500 پی پی‌ام) و پرایم با پتاسیم‌ نیترات (غلظت 3/0 میلی‌گرم در لیتر)) بودند. نتایج نشان داد اثر متقابل پیش تیمار و شوری بر درصد، ضریب سرعت، میانگین مدت زمان جوانه‌زنی، طول ریشه، ساقه و گیاهچه، کاروتنوئید و کلروفیل کل معنی‌دار بود. با افزایش سطح شوری از درصد و ضریب سرعت جوانه‌زنی کاسته شد و در همه تیمارها بیشترین درصد جوانه‌زنی مربوط به شوری سطح صفر بود. استفاده از تیمار پتاسیم‌نیترات در همین سطح شوری، درصد جوانه‌زنی را نسبت به شاهد، 13 درصد افزایش داد. شوری تاثیر منفی بر طول گیاهچه داشت و در بین همه تیمارها بیشترین میانگین‌ها مربوط به تیمار پتاسیم‌-نیترات بود. به‌طوریکه استفاده از آن باعث شد در شوری سطح 80 میلی‌مولار رشد طول گیاهچه نسبت به شاهد 40 درصد افزایش را نشان دهد. کاروتنوئید و کلروفیل کل نیز با افزایش شوری کاهش و بیشترین مقدار مربوط به آنها در شوری سطح صفر به‌دست آمد که نسبت به شاهد 26 درصد افزایش نشان دادند. به‌طور کلی نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که استفاده از پتاسیم‌‌نیترات در سطوح پایین شوری می‌تواند تاثیر بهتری روی شاخص‌های جوانه‌زنی و رشدی داشته باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


نشریه تحقیقات بذر، سال نهم، شماره 2، تابستان 1398

 

 

تأثیرپیش تیمار بذر بر شاخص­هایجوانه‌زنی، رشدی و فیزیولوژیکگیاه مرزه

 (Saturejahortensis) تحت تنش شوری

 

حشمت امیدی1*، سیداسماعیل موسوی2، محمد عزیزی3

1دانشیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2کارشناس‌‌ارشد، گروه علوم و تکنولوژی بذر، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

3کارشناس‌ارشد، گروه علوم و تکنولوژی بذر، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

 

تاریخ دریافت: 18/4/98  تاریخ پذیرش: 12/05/98

چکیده

به­منظور ارزیابی اثرپیش تیمار بذر بر شاخص­های جوانه‌زنی، رشدی و فیزیولوژیک گیاه دارویی مرزه تحت تنش شوری پتاسیم کلراید، آزمایشی در سال 96 به­صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاًتصادفی با چهار تکرار در دانشگاه شاهد اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شامل چهار سطح شوری (صفر، 40، 80 و 120 میلی مولار پتاسیم­کلراید) و چهار سطح تیمار پیش تیمار (شاهد، هیدروپرایم، پرایم با جیبرلیک اسید (غلظت 500 پی پی‌ام) و پرایم با پتاسیم­ نیترات (غلظت 3/0 میلی‌گرم در لیتر))بودند. نتایج نشان داد اثر متقابل پیش تیمار و شوری بر درصد، ضریب سرعت، میانگین مدت زمان جوانه­زنی، طول ریشه، ساقه و گیاهچه، کاروتنوئید و کلروفیل کل معنی­دار بود. با افزایش سطح شوری از درصد و ضریب سرعت جوانه­زنی کاسته شد و در همه تیمارها بیشترین درصد جوانه­زنی مربوط به شوری سطح صفر بود. استفاده از تیمار پتاسیم­نیترات در همین سطح شوری، درصد جوانه­زنی را نسبت به شاهد، 13 درصد افزایش داد. شوری تاثیر منفی بر طول گیاهچه داشت و در بین همه تیمارها بیشترین میانگین­ها مربوط به تیمار پتاسیم­­نیترات بود. به­طوری‌که استفاده از آن باعث شد در شوری سطح 80 میلی­مولار رشد طول گیاهچه نسبت به شاهد 40 درصد افزایش را نشان دهد. کاروتنوئید و کلروفیل کل نیز با افزایش شوری کاهش و بیشترین مقدار مربوط به آنها در شوری سطح صفر به‌دست آمد که نسبت به شاهد 26 درصد افزایش نشان دادند. به­طور کلی نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که استفاده از پتاسیم­­نیترات در سطوح پایین شوری می­تواند تاثیر بهتری روی شاخص­های جوانه­زنی و رشدی داشته باشد.

 

واژه­های کلیدی:پتاسیم­نیترات، جیبرلیک­اسید، ریشه­چه،کاروتنوئید، کلروفیل

 

مقدمه[1]

ﻣﺮزه(Saturejahortensis)ﮔﻴﺎﻫﻲ یک‌سالهو ﻋﻠﻔﻲ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻮاده ﻧﻌﻨﺎﻳﻴﺎن اﺳﺖ ﻛﻪ به‌عنوانﮔﻴﺎه داروﻳﻲ در اﻳﺮان ﻣﻮرداﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار می‌گیرد.این گیاه دارای خاصیت ضدمیکروبی قوی علیه باکتری­های بیماری­زا است (Ozkalpand Ozcan, 2009). از جمله اثرات ضدمیکروبی این گیاه می­توان به اثر مهارکنندگی روی سویه­های مختلف اشریشیاکلی و سالمونلا اشاره کرد (Mihajilov-Krstev et al., 2009).گیاهان در طول دوره رشدی خود با تنش­های مختلفی که ناشی از عوامل زنده و غیرزنده هستند مواجه می­شوند که شوری یکی از مهمترین عوامل غیرزنده می باشد که رشد گیاه را تحت تاثیر قرار می­دهد. یکی از مراحلحساس رشدی گیاه، مرحله جوانه­زنی می‌باشد(Windauer et al., 2007). این مرحله در تعیین تراکم نهایی در واحد سطح مزرعه ای نقش اصلی را ایفا می­کند.شرایط محیطی تنش‌زا از گیاهی به گیاه دیگر متفاوت است. مرحلهجوانه‌زنی یکی از مراحل حساس گیاهان به تنش شوری است (Ungar, 1995). تنش شوری می‌تواند در همه مراحل رشد گیاه رخ بدهد اما با توجه به اینکه استقرار اولیه در میزان عملکرد نهایی تأثیر زیادی دارد، تنش شوری می‌تواند در مرحله اولیه برای گیاه بسیار مضر باشد (Rauf et al., 2007). اثر بازدارنده تنش شوری بر جوانه‌زنی بذر به دلیل کاهش پتانسیل اسمزی یا سمیت یونی است (Tobe and Omasa, 2004). گیاهان برای مقابله با اثرات نامطلوب تنش شوری مکانیسم‌های مقاومتی ایجاد می‌کنند که هدف این مکانیسم‌ها، کنترل کدبندی یونی و بهبود توانایی تنظیم اسمزی است. ﺑﺬور باقدرت ﮐﻤﺘﺮ، داﻣﻨﻪ ﺗﺤﻤﻞ ﮐﻤﺘﺮی ﺑﻪ ﺷﺮاﯾﻂ ﺗﻨﺶ دارﻧﺪ. در شرایط تنش شوری به دلیل غلظت بالای یون Cl، از میزانNO3در بخش هوایی گیاهان کاستهمی‌شود (Kafkafi et al., 1982).این کاهش مربوط بهاثرات آنتاگونیسمی بین ClوNO3می‌دانند.Lea-Cox andSyverttsen (1993) گزارش کردند که بیش از 60مول بر مترمکعب یون کلر از نمککلسیم­کلرید و 100-200مول بر مترمکعب از نمکپتاسیم­کلرید باعث ممانعت از جذب نیترات درگوجه‌فرنگیمی‌شود. یکی از روش‌هایی که امروزه توجه ویژه‌ای به آن شده، تکنیک پیش تیمار بذر است. پیش تیمار بذر یکی از روش‌هایی است که عملکرد بذر را بهبود بخشیده و منجر به جوانه‌زنیسریع‌تر و یکنواختمی‌گردد (Patade, 2009).رایج‌ترینروش‌هایپیش تیمار، شاملهیدروپرایمینگ[2] و اسموپرایمینگ[3]می‌باشند. اسموپرایمینگ نوع خاصی از آماده‌سازی بذرها قبل ازکاشت می‌باشد که از طریق خواباندن بذرها درمحلول‌های با پتانسیل اسمزی پایین حاوی موادشیمیایی صورت می‌گیرد (Ashraf and Foolad, 2005). درروش هیدروپرایمینگ بذرها با آب خالص و بدوناستفاده از هیچ ماده‌ی شیمیایی تیمار می‌شوند که این نوع پیش تیمار بسیار ساده و ارزان است.اثرات مثبت روش‌های مختلف پیش تیمار بذر در مطالعات مختلفی گزارش‌شده است (Yari et al., 2010). پیش­تیمار و درنتیجه ظهور سریع‌ترگیاه چه­ها می­تواند منجر به تولید گیاهان قوی‌تریگردد (Golzar et al., 2001).در این میان تحریک‌کننده‌هایجوانه‌زنی مانند هورمون جیبرلیـک اسـیدبیشترین نقش را دارا می‌باشند (Nadjaf et al., 2006)جیبرلیک اسید میزان جذب آب را افزایش نمی‌دهدبلکه شل شـدن و توسعه‌پذیری دیـواره سـلولی رافزایش می‌دهد. افـزایش سـنتز و آزادسازی هورمون جیبرلیـک اسـیددر بـذر موجـب شکسـته شدن نشاسته ذخیره‌ای و تبدیل آن بـه مـواد قابل‌استفاده برای جنین شده و موجب شروع فرآیند جوانه‌زنیمی‌شود(Nadjaf et al., 2006) نقش اصلی هورمون جیبرلیک اسید که توسط جنـین ترشح می‌شود، فعال نمودن ژن کد کننده آنزیم‌های دخیـل در جوانه‌زنی بذر به‌ویژه آنزیم آلفا آمیلاز است و این عمل را از طریق افزایشmRNA های کد کننده این آنـزیم انجـام می‌دهد (Gonzalez-Benito et al., 2004).در تیمار بذور با هیدروپرایمینگ مقدار جذب آب توسط بذر از طریـق مدت‌زمانی کـه بـذور در تمـاس بـا آب خـالص هسـتند کنتـرل می‌شوند (Wahid et al.,2008). در اثـر اعمـال ایـن تیمـار فعالیت‌های متابولیکی جوانه‌زنیتحریک‌شده و در یک نقطه‌ای تـوازن ایجادشده که موجب بهبود سرعت جوانه‌زنی، یکنـواختی رویش بوته‌ها، جوانه‌زنی تحـت شـرایط متنـوع محیطـی می‌شود(Demir and Oztakat, 2003). با توجه به اینکه مرحله جوانه­زنی از مهمترین مراحل رشدی گیاه به حساب می­آید و تنش­های محیطی از جمله تنش شوری از عوامل محدود کننده این مرحله رشدی می­باشد، این آزمایش با هدف بررسی اثر هیدروپرایمینگ، تیمار با جیبرلیک­اسید و پتاسیم­نیترات بر ویژگی­های جوانه­زنی، رشدی و فیزیولوژیکگیاه مرزه تحت تنش شوری انجام گرفت.

 

مواد و روش‌ها

به‌منظور بررسی اثر پیش تیمار بر روی شاخص­های جوانه‌زنی و فیزیولوژیک گیاه دارویی مرزه، آزمایشی به­صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در دانشگاه شاهد  تهران در سال 1396 اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل چهار سطح شوری (صفر، 40، 80 و 120 میلی مولار پتاسیم­کلراید) و چهار سطح تیمار پیش تیمار (شاهد، هیدروپرایم، پرایم با جیبرلیک اسید (غلظت 500 پی پی‌ام) و پرایم با پتاسیم­ نیترات (غلظت 3/0 میلی‌گرم در لیتر))بودند. بذرها قبل از تیمار با هیپوکلریت­سدیم 5/0 درصد به مدت چهار دقیقه ضدعفونی شدند. پس از انجام این فرآیند، بذرها برای اعمال تیمار پیش تیمار به مدت 12 ساعت و در دمای 25 درجه سلسیوس در محلول تیمارهای مورد نظر قرار گرفتند. بذور پس از تیمار به تعداد 50 عدد در پتری­دیش روی کاغذ صافی قرار داده شدند. تنش شوری با چهار غلظت شوری نمک KCl(صفر، 40، 80، 120 میلی مولار) به میزان 5 سی‌سی در هر پتری دیش اعمال شد. پتری­دیش‌ها در دمای 25 درجه سانتی­گرادقرار گرفته و در پایان هر 24 ساعت بذرهای جوانه­زده شمارش شدند. با ثابت شدن جوانه‌زنی به مدت 3 روز صفات موردمطالعهاندازه‌گیری شدند. بذوری جوانه‌زده تلقی می‌شدندکه طول ریشه‌چهآن‌ها از2میلی‌متر بیشـتر بـود. پس از اتمام شمارش تعداد بذر­های جوانه­زده، از هر پتری­دیش پنج عدد گیاهچه به­صورت تصادفی انتخاب و طول گیاهچه، طول ریشه­چه و طول ساقه­چه با استفاده از خط­کش مدرج اندازه­گیری وپس از اتمام شمارش­ها برای محاسبه شاخص­های جوانه­زنی، بلافاصله گیاهچه­های ایجاد شده برای محاسبه شاخص­های رشدی و فیزیولوژیک انتخاب و صفات به­صورت زیر واندازه­گیری کاروتنوئید و کلروفیل کل به روش آرنون (1967) انجام شد.

درصد جوانه­زنی با استفاده از رابطه زیر محاسبه گردید (Omidi et al., 2013).

PG= (G/N) ×100

PGدرصد جوانه­زنی، G تعداد بذر جوانه­زده، N تعداد کل بذر کشت‌شده.

میانگین مدت زمان جوانه­زنی با استفاده از رابطه زیرمحاسبه گردید (Ellis and Robberts, 1981)

MGT=

که در این رابطه، N تعدادبذورجوانهزدهدرطی D روز، D تعداد روزهاازابتدایجوانهزنی و ΣN کلتعدادبذورجوانه زده می‌باشد.

ضریب جوانه­زنی طبق رابطه زیر محاسبه گردید (Omidi et al., 2014)

 

در نهایت تجزیـه داده­ها بـا استفاده از نرم‌افزارSAS 9.1و مقایسه میانگین صفات با استفاده از آزمونLSD در سطح احتمال5 درصد انجام شد.

 

 

نتایج و بحث

درصد جوانه­زنی: طبق نتایج جدول تجزیه واریانس اثر پیش تیمار، شوری و اثر متقابل آن­ها بر درصد جوانه­زنی معنی­دار بود (جدول 1). با افزایش سطح تنش شوری، درصد جوانه­زنی کاهش یافت. بیشترین درصد جوانه­زنی (78 درصد) در تیمار پتاسیم­نیترات در شوری سطح صفر به­دست آمد (جدول 2). در شرایط شوری، محیط‌های اسـمزی ایجادشده در اطراف بذرها اثرات سـمی در برداشـته و درصـد نهـایی بذرهای جوانه‌زده را کاهش می‌دهد (Penalosa and Eira, 1993) .بایبوردی و طباطبایی (Bybordi and Tabatabaei, 2009) گزارش کردند که تنش شوری در جذب آب توسط بذر در مرحله آبگیری و تورژسانس بذر اختلال ایجاد کرده و موجب کاهش درصد جوانه­زنی می­شود. برخی محققان معتقدند که توانایی بالاتر جذب آب در بذور پرایم شده نسبت به بذور پرایم نشده منجر به تأثیر مثبت بر درصد جوانه‌زنی می‌شود (Ghana and Schillinger, 2003).Demir kaya et al. (2006) افزایش درصد جوانه‌زنی بذور آفتابگردان پرایم شده با نیترات پتاسیم در شرایط تنش شوری را مشاهده کردند. از دلایل اثر مثبت محرک­های شیمیایی مانند پتاسیم­نیترات بر جوانه­زنی بذور احتمالاًمی­توان به­دلیل به تعادل رسیدن نسبت هورمونی در بذر و کاهش مواد بازدارنده رشد مانند آبسیزیک­اسید اشاره کرد. هر چند که تنش باعث کاهش در میزان جوانه­زنی می­گردد ولی تیمار بذور با پتاسیم­نیترات می­تواند در بهبود میزان جوانه­زنی مؤثر باشد (Demir Kaya et al., 2006).

میانگین مدت جوانه­زنی: براساس نتایج تجزیه واریانس، اثر پیش تیمار، شوری و همچنین اثر متقابل آنها بر میانگین مدت زمان جوانه­زنی در سطح احتمال یک درصد معنی­دار بود (جدول 1). با تجوجه به نتایج مقایسه میانگین، بیشترین مقدار مربوط به این پارامتر (07/8) در تیمار هیدروپرایم با شوری سطح صفر به­دست آمد که با پیش­تیمارهای جیبرلیک­اسید و پتاسیم­نیترات و شوری سطح صفر در گروه مشترکی قرار داشتند. کمترین میانگین (87/4) نیز در تیمار هیدروپرایم و بالاترین سطح شوری حاصل گردید (جدول 2).هرچه مقدار عددی آن کوچک‌تر باشد نشان از جوانه‌زنی سریع‌تر می‌باشد که شاخصی از سرعت و شتاب جوانه‌زنی محسوب می‌گردد (Ellis and Roberts, 1981). پیش­تیمار بذر باعث می­شود یک سری تغییراتی در بذر به­وجد بیاید که موجب افزایش پتانسیل جوانه­زنی، یکنواختی جوانه­زنی و توانایی بذر در مواجهه با موانع جوانه­زنی می­شود (Riazi et al., 2008).

ضریب جوانه­زنی: اثر پیش تیمار، شوری و همچنین اثر متقابل آنها بر ضریب سرعت جوانه­زنی در سطح احتمال یک درصد معنی­دار بود (جدول1). از آنجایی که تغییرات ضریب سرعت جوانه­زنی عکس تغییرات میانگین مدت زمان جوانه­زنی است، طبق جدول مقایسه میانگین (جدول2) با افزایش سطح شوری، برخلاف تغییرات میانگین مدت زمان جوانه­زنی بر میانگین ضریب جوانه­زنی افزوده شد. بیشترین میزان مربوط به این شاخص (67/21) در تیمار پتاسیم‌نیترات با بالاترین سطح شوری و کمترین میزان آن (49/12) نیز در همین تیمار با شوری سطح صفر حاصل شد. 

طول ریشه­چه، ساقه­چه و گیاهچه: اثر ساده پیش تیمار، شوری و اثر متقابل پیش تیمار در شوری بر طول ریشه­چه، ساقه­چه و طول گیاهچه معنی­دار بود (جدول1). با افزایش سطح شوری از طول ریشه­چه، ساقه­چه و طول گیاهچه کاسته شد. بیشترین میانگین­های مربوط به طول ریشه­چه در سطوح مختلف شوری در تیمار پتاسیم­نیترات حاصل شد، به­طوری که بیشترین طول ریشه­چه (3/2 سانتی­متر) در این تیمار در شوری سطح صفر به­دست آمد که با بقیه تیمارها در سطوح مختلف شوری تفاوت معنی­داری داشت و رشد ریشه­چه نسبت به شاهد 58 درصد افزایش نشان داد. کمترین میانگین ریشه­چه نیز در تیمار شاهد با بالاترین سطح شوری حاصل گردید. بیشترین طول ساقه­چه (7 سانتی‌متر) و طول گیاهچه (7/4 سانتی­متر) هر دو در تیمار پتاسیم­نیترات در شوری صفر به­دست آمدند که با بقیه تیمارها تفاوت معنی­داری داشتند. کمترین میانگین مربوط به طول گیاهچه (29/0 سانتی­متر) مربوط به تیمار شاهد با بالاترین سطح شوری بود.بهبود شاخص­های طول ریشه­چه و ساقه­چه در اثر پیش تیمار در مطالعات برخی محققین گزارش‌شده است. عده‌ای از محققان اعلام کردند که پیش تیمار بذر با نیترات پتاسیم طول ریشه­چه و ساقه­چه گیاهچه‌های بذور جوانه‌زده در گیاهان مختلف را تحت شرایط شوری افزایش داده است (Yagmur and Kaydan, 2008).کاهش جذب آب توسط بذر در شرایط تنش شوری باعث کاهش ترشح هورمون­ها و فعالیت آنزیم­ها و در نتیجه اختلال در رشد گیاهچه می­گردد. در واقع شوری در ابتدا باعث کاهش جذب آب توسط بذرها به­دلیل پتانسیل پایین اسمزی محیط شده و در مرحله دوم باعث سمیت و ایجاد تغییر در فعالیت­های آنزیمی می­شود (Azarnivand et al., 2009).

کاروتنوئید و کلروفیل کل: نتایج جدول تجزیه واریانس نشان داد اثر پیش تیمار، شوری و اثر متقابل این دو فاکتور بر کاروتنوئید و کلروفیل کل در سطح احتمال یک درصد معنی­دار بود (جدول1). بر اساس نتایج مقایسه میانگین (جدول2) با افزایش شوری از میزان کاروتنوئید و کلروفیل کل کاسته شد. بیشترین میزان کاروتنوئید (5/4) و کلروفیل کل (52/20) هر دو در تیمار پتاسیم­نیترات با شوری سطح صفر به­دست آمد که هرکدام نسبت به شاهد افزایش 26 درصدی را نشان دادند. کمترین میانگین مربوط به کاروتنوئید و کلروفیل کل به‌ترتیب در تیمارهای جیبرلیک­­اسید با بالاترین سطح شوری و هیدروپرایم با بالاترین سطح شوری بود.شواهد زیادی نشان می‌دهد که شوری باعث تغییر در شاخصه‌های فتوسنتزی ازجمله میزان کلروفیل و کارتنوئیدها می‌گردد (Tavallai et al., 2008). مقدار کلروفیل و رنگدانه‌های فتوسنتزی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در ظرفیت فتوسنتزی گیاهان هستند، زیرا به‌طور مستقیم بر سرعت و میزان فتوسنتز و درنهایت تولید زیست‌توده مؤثر می‌باشند.علیرغم اینکه میزان تحمل گیاهان به شوری متفاوت است، اما شوری در نهایت باعث کاهش رشد آنها می­گردد. این کاهش به­طور عمده در ارتباط با ظرفیت فتوسنتزی بوده که خود می­تواند معلول کاهش در محتوای کلروفیل باشد. مهمترین دلیل این موضوع به­ویژه در شرایط تنش شدید، کاهش فعالیت آنزیم­های موثر در سنتز کلروفیل و تولید آن می­باشد (Vieria Santos, 2004).

 

جدول1: تجزیه واریانس شاخص­های جوانه­زنی، رشدی و فیزیولوژیک بذر مرزه در سطوح مختلف پیش تیمار و شوری

منابع تغییرات

درجه آزادی

درصد جوانه‌زنی

ضریب سرعت جوانه‌زنی

همگنی جوانه‌زنی

میانگین مدت‌زمان جوانه‌زنی

طول ریشه­چه

طول ساقه­چه

طول گیاهچه

کاروتنوئید

کلروفیل کل

پیش‌تیمار(P)

3

38*

3/4**

07/1**

3/0**

10/97**

7/85**

2/349**

1/1**

33**

شوری (S)

3

15486**

2/133**

8/11**

4/21**

7/385**

6075**

6/9509**

3/67**

9/1218**

P´S

9

2/90**

3/6**

4/0**

6/0**

1/4**

3/15**

2/19*

3/0**

2/6**

اشتباه آزمایشی

48

8/11

4/0

1/0

05/0

1

8/2

4/5

01/0

1/0

ضریب‌تغییرات (درصد)

-

6/7

4

3/17

5/3

1/8

1/7

4/6

2/6

3/4

ns، * و ** به‌ترتیب غیرمعنی­دار، معنی­دار در سطح احتمال پنج و یک درصد

 

 

 

 
نتیجه‌گیری نهایی

در گیاهان دارویی و به­ویژه مرزه اسـتقرار سـریع وایجاد پوشش گیاهیبرای مواجههبهتر با شرایط نامساعد محیطی از مهم‌تریناهداف می‌باشد. با توجه به اینکه مرزه گیاه حساس به شوری است و اکثر خاک‌های ایران مبتلابه شوری هستند. شناخت راهکارهای مقابله با تنش شوری در این گیاه امری ضروری است. بهترین روش برای مقابله با تنش شوری استفاده از تکنیک پیش تیمار است.در این آزمایش، شوری تاثیر منفی بر شاخص­های جوانه­زنی، رشدی و فیزیولوژیک داشت. در شرایط تنش، هر عاملی که بتواند به گیاه کمک کند تا مراحل اولیه رشدی خود یعنی جوانه­زنی و رشد ریشه­چه جهت استفاده از منابع در دسترس را زودتر تکمیل کند، می­تواند در کاهش اثر تنش بر گیاه مؤثر باشد. نتایج حاصل از این پژوهش، بیانگر این مطلب بودکهاستفاده از پیش­تیمار پتاسیم­نیترات باعث گردید بیشترین میانگین­های مربوط به شاخص­هایی مانند درصد جوانه­زنی، میانگین مدت زمان جوانه­زنی، طول ریشه­چه، ساقه­چه و طول گیاهچه و همچنین رنگیزه­های کاروتنوئید و کلروفیل کل در این تیمار به­دست آیند.

 

Reference

Arin, L.E. and Kiyak, D.Y. 2003. The effect ofpre_sowing treatments on emergnce and seedlinggrowth of tomato seed (LiycopersiconesculentumMill.) under several stress conditions. PakistanJournal of Biological Sic., 6(11):990-994.

Arnon, A.N.1967.Method of extraction of chlorophyll in the plants. Agronomy Journal, 23: 112-121.

Arteca, R.N. 1982.Effect of root applications of Kinetin and Gibberellicacid on transplanting shock in tomato plants. Hort. Sci. 17:633-634.

Ashraf, M. and Foolad, M.R. 2005. Pre-sowing seed treatment-A shotgun approach to improvegermination, plant growth, and crop yield under saline and none-saline conditions. Advances inAgronomy, 88: 223-271.

Aslam, M., Travis, R.L. and Huffaker, R.C. 1994.Stimulation of nitrate and nitrateefflux by ammonium in barley (Hordeumvulgare L.) seedlings. Plant Physiol, 106,1293-1301.

Atia, A., Debez, A., Barhoumi, Z., Smaoui, A. and Abdelly, Ch. 2009.ABA, GA3, and nitratemay control seed germination of Crithmummaritimum (Apiaceae) under saline conditions.ComptesRendusBiologies, 332(8): 704-710.

Azarnivand, H., Abasi, M.and Enayati, A. 2009. Evaluate and determine the best treatment of priming and osmopriming on germination characteristics of Agropyronalengatom. Journal of Range and Watershed Iranian Journal of Natural Resource. 62(4): 431-444.

Bhatt A., Rawal, R.S. and Dhar, U. 2005. Germination improvement in Swertiaangustifolia: a high value medicinal plant of Himalaya, current science, 89(6): 1008-1012.

Cavusoglu, K. and Kabar, K. 2010. Effects of hydrogen peroxide on the germination and earlyseedling growth of barley under NaCl and high temperature stresses. EurAsian Journal ofBioScience, 4: 70-79.

Demir kaya, M., Gamze, O., Atak, M., Cikili, Y. and Kolsarici, O. 2006.Seed treatment toovercome salt and drought stress during germination in sun flower (Helianthus annuus L.).European Journal of Agronomy, 24(4): 291-295.

Ellis, R.H. and Roberts, E.H. 1981.The quantification of ageing and survival in orthodox seeds. Seed Science andTechnology, 9: 377-409.

Ghana, S.G. and Schillinger, W.F. 2003.Seed priming winter wheat for germination, emergence,and yield. Crop Science, 43(6): 2135-2141.

Golzar, S., Khan, A.M. and Ungar, I.A. 2001.Effect of salinity and temperature on the germination of Urochondrasetulosa. Seed science and Technology, 29: 21-29.

Gonzalez-Benito, M.E., Albert, M.J. Irionda, J.M.,Varela, F. and Perez- Garca,F. 2004.Seed germination of four thyme species afterconservation at low temperatures at severalmoisture contents. Page: 247-254.

Kaur, S., Gupta, A.K. and Kaur, N. 2002.Effect of osmo and hydro priming of chickpea seeds onseedling growth and carbohydrate metabolism under water deficit stress. Plant GrowthRegulation, 37(1): 17-22.

Kaya, M.D., Okcu,G.,Atak,M.,Cikili,Y. and Kolsarici, O. 2006. Seed treatments to overcome salt and drought stress during germination in sunflower (Helianthus annuus L.). European Journal of Agronomy. 24: 291-295.

Lea-Cox, J.D. and Syverttsen, J.P. 1993. Salinity reduces water use nitrate–N use efficiency of citrus. Ann Bot, 72: 47-54.

MaghsoudiMoud, A. and Maghsoudi, A. 2008.Salt Stress effects on respiration and growth of germinated seeds of different wheat (Triticumaestivum L.) cultivars. World J. Agri. Sci. 4: 351-358. (In Persian)

Manjkhola, S., Dhar U. and Rawal R.S. 2003. Treatments to improve seed germination of Arnebiabenthamii: an endangered medicinal herb of high altitude Himalaya, Seed science and technology, 31: 571-577.

Mihalilov-Krstev, T.,Radnovic, D.,Kitic, D.,Stojanovic-Radic, Z. and Zlatkovic, B. 2009.Antimicrobial activity of Saturjahortensis L. essential oil against pathogenic microbial strains.Journal of Biotechnology and Biotechnological Equipments.23(4): 1492-1496.

Mohammadi, G.R. 2009. The effect of seed priming on plant traits of late-spring seeded soybean(Glycine max L.). American-Eurasian Journal of Agriculture Environment Science, 5(3): 322-326.

Munns, R. 2002.Comparative physiology of salt and water stress. Plant, Cell and Environment, 25:  239-250.

Nadjaf, F., Bannayan, M.,Tabriz, L. and Rastgoo,M.2006.Seed germination and dormancybreaking techniques for Ferula gommosa andTeucriumpolium. Journal Arid Environments,Article in press. 2-7.

Niu, R., Bressan, A., Haseg