اثر پیش‌تیمار با نانوکلات آهن و پتاسیم بر جوانه‌زنی و رشد سیاهدانه (Nigella sativa L.) تحت تنش شوری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زیست شناسی سلولی و مولکولی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران

2 گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی، میانه، ایران

چکیده

جوانه‌زنی مرحله‌ای مهم و اساسی در زندگی اکثر گیاهان می‌باشد و تحمل به شوری در این مرحله از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به منظور ارزیابی مصرف نانوکلات آهن و پتاسیم بر بهبود جوانه‌زنی و صفات رشدی اولیه گیاه سیاهدانه تحت شرایط تنش شوری، پژوهشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه علوم باغبانی دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه اجرا شد. فاکتور اول شامل پیش‌تیمار بذر با نانوکلات آهن و پتاسیم هرکدام در سه سطح 1000، 2000 و 3000 میلی‌گرم بر لیتر در کنار پیش‌تیمار با آب مقطر و فاکتور دوم چهار سطح شوری با کلریدسدیم 0، 25، 50، 75 میلی‌مولار بود. نتایج نشان داد سطوح بالای کلریدسدیم سبب کاهش معنی‌دار شاخص‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه گردید. همچنین، مصرف نانوکلات پتاسیم نسبت به نانوکلات آهن اثر مثبت بیشتری بر شاخص‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه سیاهدانه در شرایط تنش و بدون تنش شوری داشت و با مصرف نانوکلات پتاسیم به تنهایی و یا تحت تنش شوری، شاخص‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه عملکرد بهتری نشان داد. بنابراین، می‌توان برای کاهش اثرات سوء شوری بر جوانه‌زنی بذر سیاهدانه، از پیش‌تیمار نانوکلات پتاسیم استفاده کرد.

کلیدواژه‌ها


نشریه تحقیقات بذر، سال نهم، شماره 3، پاییز 1398

 


اثر پیش‌تیمار با نانوکلات آهن و پتاسیم بر جوانه‌زنی و رشد

سیاهدانه (Nigella sativa L.) تحت تنش شوری

 

مهیا عسکری1، حسن نورافکن2*، لیلا حجتی1، پرستو نعمتی‌راد1

1کارشناس، گروه زیست‌شناسی سلولی و مولکولی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه، میانه،ایران

2استادیار،گروه علوم باغبانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه، میانه، ایران

3کارشناس، گروه زیست‌شناسی سلولی و مولکولی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه، میانه،ایران

4کارشناس، گروه زیست‌شناسی سلولی و مولکولی، واحد میانه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد میانه، میانه،ایران

 

تاریخ دریافت: 24/06/98   تاریخ پذیرش: 10/09/98

 

چکیده

   جوانه‌زنی مرحله‌ای مهم و اساسی در زندگی اکثر گیاهان می‌باشد و تحمل به شوری در این مرحله از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.بهمنظورارزیابیمصرفنانوکلاتآهنوپتاسیمبربهبودجوانه‌زنیوصفاترشدیاولیهگیاهسیاهدانهتحتشرایطتنششوری،پژوهشیبهصورتفاکتوریلدرقالبطرحپایهکاملاًتصادفیباسهتکراردرآزمایشگاهعلومباغبانیدانشکدهکشاورزیدانشگاهآزاداسلامیواحدمیانهاجراشد. فاکتوراولشاملپیش‌تیماربذربانانوکلاتآهنوپتاسیمهرکدامدرسهسطح 1000، 2000 و 3000 میلی­گرمبرلیتردرکنارپیش­تیمارباآبمقطروفاکتوردومچهارسطحشوری با کلریدسدیم 0، 25، 50، 75 میلی‌مولار بود.نتایج نشان داد سطوح بالای کلریدسدیم سبب کاهش معنی‌دار شاخص‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه گردید.همچنین، مصرف نانوکلات پتاسیم نسبت به نانوکلات آهن اثر مثبت بیشتری بر شاخص‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه سیاهدانه در شرایط تنش و بدون تنش شوری داشت و با مصرفنانوکلات پتاسیم به تنهایی و یا تحت تنش شوری، شاخص‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه عملکرد بهتری نشان داد. بنابراین، می‌توان برای کاهش اثرات سوء شوری بر جوانه‌زنی بذر سیاهدانه، از پیش­تیمار نانوکلات پتاسیم استفاده کرد.

 

واژه‌های کلیدی:استرس، پرایمینگ، تندش، کلریدسدیم، نانو ذره

 

مقدمه[1]

            شوری زیاد خاک از جمله عوامل محدود‌کننده عملکرد محصولات در سرتاسر جهان بـه شمار می‌رود که این مسئله به­خصوص در مناطق خشک و نیمه­خشک به­عنوان یکی از اساسی‌ترین مشکلات بخش کشاورزی است(Akbari Ghogdi etal.,2011). حضور نمک در محیط ممکن است آغاز فرآیند جوانه­زدن را به تأخیر انداخته، سرعت آن را کاهش داده و همچنین غیریکنواختی جوانه‌زنی بذر را سبب شود (2016Madadi et al.,). پاسخ گیاهان به تنش شوری بسیار پیچیده است. این پاسخ از غلظت نمک،  نوع یون‌ها، عوامل مختلف محیطی و مرحله رشد و نموی گیاه تأثیر می‌پذیرد(Ghavamiet al., 2004). جوانه‌زنی مرحله‌ای مهم و اساسی در زندگی اکثر گیاهان می‌باشد و برای استقرار و تثبیت گیاهانی که در خاک‌های شور به سر می‌برند، تحمل شوری در مرحله جوانه‌زنی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است (Anvariet al., 2009). بنابراین بذرهایی که بتوانند در مرحله جوانه‌زنی واکنش مناسبی نسبت به تنش شوری نشان دهند، رشد بهتری داشته و سیستم ریشه‌ای قوی‌تری را تولید می‌کنند (Kabiri and Naghizadeh, 2015).

            اثرات منفی شوری می‌تواند به‌وسیله اقدامات مختلفی رفع گردد که پیش‌تیمار[2] بذر از جمله این روش‌ها محسوب می‌شود (Madadi et al.,2016).پیش‌تیمار یکی از روش­های بهبود کارکرد بذر می‎‌باشد. در پیش‌تیمار بذرها مقداری آب جذب می­کنندتا مراحل اولیه ‌جوانه‌زنی انجام شود اما ریشه‌چه خارج نمی­شود. این عمل باعث افزایش درصد، سرعت، یکنواختی جوانه‌زنی و سبزشدن بذر می‌گردد. پیش‌تیمار باعث افزایش آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی از قبیل گلوتاتیون و آسکوربات در بذر می‌گردد که ایـن آنـزیم‌ها فعالیت پراکسیداسیون لیپید را طی جوانه‌زنی کاهش می‌دهند و در نتیجه باعث افزایش درصد جوانه‌زنی می‌شوند (Soltani et al.,2008). پیش‌تیمار دارای محاسن و معایبی است و بسته به گونه گیاهی، مرحله نموی گیاه، غلظت عامل پیش تیمار و مدت زمان اعمال تیمار، اثرات متفاوتی برجا می­گذارد (Madadi et al., 2016).

            عناصر غذایی نقش‌های متعددی را در گیاه ایفا می‌کنند و وجود این عناصر برای بهبود رشد گیاه در شرایط وقوع تنش‌های محیطی لازم است(Madadi et al., 2016).پتاسیم از جمله مهم‌ترین عناصر پرمصرف درتغذیه گیاهان به­ویژه گیاهان دارویی می‌باشد(Rezvani Moghaddam and Seyyedi, 2014).پتاسیم سبب فعال شدن آنزیم‌های گیاهی، حفظ آماس سلولی، افزایش فتوسنتز، کاهش تنفس سلولی، کمک به انتقال قند و نشاسته، کمک به جذب نیتروژن و همچنین برای ساخت پروتئین ضروری است. علاوه بر فرایندهای گیاهی، باعث بهبود کیفیت محصول از طریق کمک به پرشدن دانه و وزن دانه، تقویت ساقه، افزایش مقاومت در برابر آفات و بیماری‌ها و همچنین افزایش مقاومت در برابر تنش می‌شود(Deilamirad et al., 2017).بخش زیادی از عدم توازن یون‌ها تحت شوری، به دلیل تغییر در نسبت پتاسیم به سدیم است که در نتیجه انباشتگی یون سدیم و کاهش جذب پتاسیم می‌باشد. افزایش غلظت یون پتاسیم در محیط ریشه ممکن است تنش ناشی از یون سدیم را تا حدودی خنثی کند(Karimi et al., 2009).از سوی دیگر، آهن از جمله عناصر ضروری برای رشد و تولیدمثل گیاهان بوده و برای بقا گیاهان لازم است.این عنصر در فرایند فتوسنتز، تنفس، جذب و ساخت نیتروژن و کلروفیل در گیاهان نقش دارد. نقش این عنصر در تثبیت نیتروژن و فعالیت برخی از آنزیم‌ها نظیر کاتالاز، پراکسیداز و سیتوکروم اکسیداز به خوبی مورد بررسی قرار گرفته‌است(Yousefzadeh et al., 2016).مصرفعناصرغذاییکم‌مصرفمی‌تواندمقاومتگیاهانبهتنش‌هایمحیطیهمچونخشکیوشوریراافزایشدهد(Fathi and Zahedi, 2014).هرچند وجود برخی فلزات از جمله آهن در خاک برای رشد گیاهان ضروری است، غلظت‌های بالای این عناصر از طریق افزایش رادیکال‌های آزاد سمی و القا تنش اکسیداتیو می‌تواند عاملی برای بازدارندگی رشد و ایجاد علائم سمیت می‌شود. بنابراین، تعیین میزان مطلوب آن از اهمیت به­سزایی برخوردار است(Yousefzadeh et al., 2016).

            نانوکودها به کودهایی اطلاق می‌شود که اندازه‌ی عنصر به­کاررفته در آن‌ها کمتر از 100 نانومتر است(Moghadam et al., 2015).ترکیبات نانو از منابعی هستند که توانایی جایگزینی کودهای شیمیایی را دارا می‌باشند. یکی از مهم‌ترین کاربردهای فناوری نانو در کشاورزی، استفاده از ترکیبات نانو در تغذیه گیاه است(Yousefzadeh et al., 2016).اثر نانوذرات بر گیاهان می‌تواند مفید(بهبود جوانه‌زنی، رشد و تکامل گیاهچه) یا غیرمفید(جلوگیری از رشد ریشه) باشد(Omidi Nargesi et al., 2015).

            در پژوهشی، مصرف کودپتاسیم موجب کاهش اثرات مضر شوری و بهبود عملکرد هندوانه شده است(Jalali and Jafari, 2012).همچنین، شورینیازگیاهبهپتاسیمرادرگیاه سسبانیاافزایشداده است (Karimi et al., 2009).مصرفنانوکلاتآهنموجبتسریعدرجوانه‌زنیبذرهایسویاورشدگیاهچه، افزایشفعالیتریشهسویاوآنزیمنیتراتردوکتازشده وموجببهبودتواناییگیاهدرجذبواستفادهازآب و کود گردید(Tousi et al., 2014).

            کشت گیاهان دارویی و معطر از دیرباز دارای جایگاه ویژه‌ای در نظام‌های سنتی کشاورزی ایران بوده و این نظام‌ها از نظر ایجاد تنوع و پایداری نقش مهمی ایفا کرده‌اند(Khoram del et al., 2010).سیاهدانه یکی از گیاهان دارویی است که در بعضی از نقاط ایران به‌ صورت خودرو وجود داشته و در برخی نقاط دیگر به صورت زراعی کشت و کار می‌شود و مصارف گسترده‌ای در صنایع غذایی و دارویی کشور دارد(Javadi, 2009).سیاهدانه با نامعلمیNigella sativaاز خانواده آلاله است، گیاهی دولپه، علفی و یکساله، بومی غرب آسیاست و پوشیده از کرک‌های ظریف با برگ‌های منقسم، نخی شکل و گل­هایش منفرد و به رنگ سفید یا آبی است. این گیاه در درمان افسردگی، بیماری‌های دیابت، نارسایی کلیه، بیماری‌های معده، سردرد و دندان درد نقش داشته و دارای اثرات ضدباکتریایی و تحریک پاسخ ایمنی، ضد نفخ، مسهل، ضدانگل، ضدمیکروب، ضدکرم، ضدسرطان، تقویت لثه و شیرآور می‌باشد(Kabiri and Naghizadeh, 2015).

هدف از این پژوهش یافتن مناسب‌ترین غلظت نانوکلات آهن و پتاسیم بر بهبود جوانه‌زنی و صفات رشدی اولیه بذر گیاه سیاهدانه در شرایط تنش شوری بود.

 

موادوروش‌ها

            به منظور ارزیابی مصرف نانو کلات آهن و پتاسیم بر بهبود جوانه‌زنی و صفات رشدی اولیه گیاه سیاهدانه تحت شرایط تنش شوری، پژوهشیبهصورتفاکتوریلدرقالبطرحپایهکاملاتصادفیباسهتکرار درآزمایشگاهعلومباغبانیدانشکدهکشاورزیدانشگاهآزاداسلامیواحدمیانه در سال 1397اجراشد. فاکتور اولشاملپیش‌تیماربذربانانوکلاتآهن وپتاسیمهرکدامدرسهسطح 1000، 2000 و 3000 میلی‌گرمبرلیتر در کنارپیش­تیمارباآبمقطروفاکتور دوم چهارسطحشوری 0، 25، 50 و 75 میلی­مولاربود. بذرهایسیاهدانهبهمدت 6 ساعتدرونمحلول‌هایپیش‌تیمارقرارگرفته و سپسبهمدت 24 ساعتدردمایآزمایشگاهخشکشدند. تعداد 100 بذربهظروفپتری‌دیشسترونحاوییکلایهکاغذصافیانتقالیافت. برایایجادتنششوریازمحلول‌هایآمادهشدهکلریدسدیمبهمیزان 5 میلی‌لیتردرهرپتری‌دیشاستفادهشد. جوانه‌زنیدراینآزمایشبهصورتخروجریشه‌چهحداقلبهمیزان 2 میلی‌متردرنظرگرفتهشد. شمارشبذرهایجوانه‌زدهبهصورتروزانهپسازشروعآزمایشانجامگرفت وعدمجوانه‌زنیبذرهادردوروزمتوالی،بهعنوانپایانآزمایشدرنظرگرفتهشد. خصوصیاتیازقبیلدرصدوسرعتجوانه‌زنی،میانگینمدتزمانجوانه­زنیوسبزشدن،شاخصبنیهگیاهچه،ضریبسرعتجوانه‌زنی،متوسطجوانه‌زنیروزانه،ضریب آلومتری (جدول 1)،طولگیاهچه،طولریشه‌چهوساقه‌چه،وزنتروخشکگیاهچهاندازه‌گیریشد.

 

جدول 1:روابطمحاسباتیصفاتموردمطالعهدرآزمایش

شاخص

رابطه

منابع

درصد جوانه­زنی

GP= n/N*100

Panwar and Bhardwaj, 2005

میانگین زمان جوانه­زنی

MGT= ∑(ni.ti)/∑n

Kulkarni et al., 2007

سرعت جوانه­زنی

GS=∑(ni/ti)

Kulkarni et al., 2007

شاخص بنیه گیاهچه[3]

طول گیاهچه×درصد جوانه‌زنی نهایی

Mohssen nasab et al., 2010

متوسط جوانه­زنی روزانه[4]

MDG= FGP/d

Hoogenboom and Peterson, 1987

ضریب آلومتری[5]

نسبت طول ریشه‌چه به ساقه‌چه

Parsa et al., 2015

ضریب سرعت جوانه­زنی[6]

CVG=

Bagheri et al., 2012

n = تعداد کل بذرهای جوانه زده در طی دوره

ni= تعداد بذرهای جوانه زده در یک فاصله زمانی مشخص ti (در این آزمایش هر روز)

N= تعداد بذرهای کاشته شده (در این آزمایش 100 بذر)

ti= تعداد روزهای پس از شروع جوانه­زنی

d= تعداد روزها از آغاز آزمون

FGP= درصد جوانه­زنی نهایی[7]

Gi= تعدادبذرهایجوانه‌زدهازروزاولتاآخرآزمون

 

تجزیه آماری داده­های به دست آمده با نرم­افزار آماری SASو MSTST-Cو مقایسه میانگین­ها به روش دانکن در سطح احتمال 5 درصدصورت گرفت.

 

نتایج و بحث

            اثر ساده شوری و پیش‌تیمار بر تمام صفات مورد ارزیابی به غیر از اثر پیش‌تیمار بر وزن خشک گیاهچه معنی­دار بود ولی اثرات متقابل آنها بر صفات وزن تر گیاهچه، طول ریشه­چه، درصد جوانه­زنی، میانگین زمان جوانه­زنی، متوسط جوانه­زنی روزانه و ضریب آلومتری معنی­دار بود (جدول 2).

وزن تر گیاهچه: در بررسی اثر متقابل تنش شوری و پیش‌تیمار، در سطح شوری 50 میلی‌مولار و پیش‌تیمار با آب مقطر و پتاسیم در غلظت‌های 1000 و 2000 میلی‌گرم بر لیتر، وزن تر گیاهچه بیشترین میزان را نشان داد(جدول 5). در نتیجه مصرف پتاسیم در غلظت‌های پایین‌تر نسبت به نانوکلات آهن در شرایط تنش شوری، بر وزن تر گیاهچه تاثیر مطلوب‌تری داشت.این نتیجه می‌تواند نشانگر حفظ تعادل اسمزی به‌وسیله تنظیم جذب یون سدیم و جمع‌آوری آن در واکوئل باشد. بااین وجود علت کاهش رشد در غلظت بالاتر از حد بهینه کلریدسدیم می‌تواند در اثر چندین احتمال مانند کاهش تثبیت کربن، کاهش تورژسانس و در پی آن افزایش غلظت یون‌ها در آپوپلاست و یا تغییر در دیواره سلولی باشد(Anafjeh et al., 2017).

 

وزن خشک گیاهچه: با افزایش سطح شوری وزن خشک کاهش یافت. در سطح بدون تنش شوری بیشترین میزان و سطح چهارم شوری(75 میلی‌مولار)کم‌ترین میزان وزن خشک مشاهده شد (جدول 3). بررسی وزن خشک در شرایط تنش شوری یکی از معیارهای مناسب انتخاب گیاهان متحمل به شوری است(Farhoudi and Khodarahmpour, 2017). کاهش وزن خشک، ناشی از سمیت یونی و عدم تعادل غذایی است که باعث کاهش جذب مواد غذایی توسط ریشه می‌شود(Shahbazi and Golkar, 2016).تنش شوری موجب کاهش وزن خشک اندام ‌هوایی درگیاه کوشیا، گیاه شوید، ریشه وساقه بابونه شیرازی و زیره سبزو سنبل‌‌الطیب، گیاه بادرشبویه، ریشه واندام هوایی نخود و گیاه آمارانتوس، سیاهدانه، بخش هوایی و ریشه ذرت علوفه‌ای و برگ و ساقه آگاستاکه گردید(Safari Mohamadiyeh et al., 2015).

 

جدول 3: مقایسه میانگین شاخص‌های جوانه‌زنی بذر و رشد اولیه گیاهچه سیاهدانه تحت تأثیر سطوح مختلف شوری

شاخص رشدی

غلظت شوری کلرید سدیم (میلی­مولار)

0

25

50

75

وزنخشکگیاهچه (میلی‌گرم)

8/168a

2/162ab

9/152b

6/120c

طولساقه‌چه (میلی‌متر)

8/22ab

6/21b

6/23a

5/15c

طولگیاهچه (میلی‌متر)

9/49a

6/46b

9/43c

6/27d

سرعتجوانه‌زنی

9/18a

2/16b

1/15c

0/6d

شاخصبنیهگیاهچه

3/953a

5/761b

3/664c

9/171d

ضریبسرعتجوانه‌زنی

20/0a

19/0a

16/0b

10/0c

در هر صفت و گروه مقایسه، تیمارهای با حروف یکسان اختلاف معنی‌داری ندارند.

 

طول ریشه‌چه و ساقه‌چه و ضریب آلومتری: اثر متقابل تنش شوری و پیش‌تیمار بر طول ریشه‌چه در شرایط بدون تنش شوری و در غلظت‌های بالای پتاسیم و نانو کلات آهن در سطح 1000 میلی‌گرم بر لیتر و در شرایط تنش شوری در سطح 25 میلی‌مولار و پیش‌تیمار با آب مقطر و نانو کلات آهن در سطح 1000 میلی‌گرم بر لیتر، بهترین نتیجه را داشت (جدول 5). این نتیجه می‌تواند حاکی از آن باشد که تغذیه پتاسیم درشرایط  بدون شوری، موجب کاهش میزان سدیم گیاه شده است.طول ساقه‌چه در سطوح شوری بدون تنش و 50 میلی‌مولار به ترتیب با میزان 8/22 و 6/23 میلی‌متر دارای بیشترین میزان و فاقد اختلاف معنی‌دار و در سطح شوری 75 میلی‌مولار با میزان 5/15میلی‌متر دارای کمترین میزان بود (جدول 3).همچنین اثر پیش‌تیمار بر طول ساقه‌چه در پیش‌تیمار با پتاسیم در سطح 1000 میلی‌گرم بر لیتر و پیش‌تیمار با نانو کلات آهن در سطح 2000 میلی‌گرم بر لیتر بهترین نتیجه را داشت. درحالیکه کمترین میزان طول‌ساقه‌چه در اثر پیش‌تیمار با آب مقطر بود (جدول 4).درسطحبدونتنششوری،پیش‌تیمارباآبمقطربهتریننتیجهرادرنسبتریشه‌چهبهساقه‌چهداشتوبعدازآندرسطحبدونتنش،پیش‌تیماردرغلظتبالایپتاسیموغلظتپاییننانوکلاتآهنودرسطحدومشوری،پیش‌تیمارباآبمقطروغلظتپاییننانوکلاتآهنداراینتیجهبهتریبودند( جدول 5).طول ریشه‌چه از صفات مهم در تحمل به تنش شوری می‌باشد، زیرا برای جذب آب و مواد غذایی به‌صورت مستقیم با خاک در ارتباط است. کاهش طول ریشه در شرایط تنش شوری، ناشی از کاهش پتانسیل آب در محیط ریشه است که موجب کمبود آب، آثار سمیت یونی و کاهش جذب موادغذایی توسط ریشه می‌شود(Shahbazi and Golkar, 2016).

 

جدول 4: مقایسه میانگین شاخص‌های جوانه‌زنی بذر و رشد اولیه گیاهچه سیاهدانه تحت تأثیر پرایمینگ با پتاسیم و نانوکلات آهن

پرایمینگ

هیدروپرایمینگ

نانوکلات پتاسیم (میلی گرم بر لیتر)

نانوکلات آهن (میلی گرم بر لیتر)

1000

2000

3000

1000

2000

3000

طولساقه‌چه (میلی‌متر)

1/18c

8/23a

7/20b

7/20b

9/20b

6/21ab

4/20b

طولگیاهچه (میلی‌متر)

9/42ab

3/36c

1/43ab

7/42ab

9/45a

6/42ab

6/40b

سرعتجوانه‌زنی

3/15a

4/13e

5/14cb

9/14ab

1/14cd

8/13ed

4/12f

شاخصبنیهگیاهچه

3/704a

1/515c

7/668ab

8/684ab

3/698a

5/633b

6/559c

ضریبسرعتجوانه‌زنی

17/0ab

15/0cb

17/0ab

16/0ab

18/0a

15/0cb

14/0c

در هر صفت و گروه مقایسه، تیمارهای با حروف یکسان اختلاف معنی‌داری ندارند.

 

در بین ویژگی‌های رشدی ریشه، طول ریشه به‌ عنوان شاخصی از توانایی گیاهان جهت جذب آب از لایه‌های عمیق‌تر خاک و نفوذپذیری بهتر ریشه‌ها در خاک محسوب می‌شود. تنش شوری رشد طولی ریشه‌های اصلی و رشد ریشه‌های فرعی را در بسیاری از گونه‌های گیاهی تحت تاثیر قرار می‌دهد که این موضوع ممکن است به دلیل کاهش دسترسی ریشه به مواد فتوسنتزی اندام هوایی و تنش اسمزی و سمیت یونی ناشی از شوری در اطراف ریشه باشد(Fakhri et al., 2017).همچنین درشرایطشور،غلظتزیادسدیم، غشاهایسلولیریشهراتخریبوتوانآن‌هارادرورودانتخابی یون‌هاتغییرمی‌دهدوبهاینترتیبجذبعناصرضروری گیاه،ازجملهپتاسیم،دچاراختلالمی‌شود(Emadi et al., 2014).شوریباعث افزایشیونسدیمدربخش‌هایهواییگیاهانوبخصوصدر ریشهمی‌شود.وقتیتنششوریایجادمی‌شود،کاهش پتانسیلاسمزیوهمچنینسمیتناشیازافزایشسدیمگیاه رابامشکلمواجهمی‌کندوتجمعیونNa+در تنش ناشی از شوری،منجربهکاهشپتانسیلآب،تغییردرجذبیون‌های ضروریوعدمتعادلیونیونهایتاکاهشسرعت فتوسنتز و رشدمحدودبرگ‌هامی‌گردد. همچنین گزارش شده‌است که میزانپتاسیم دراندام‌هایهواییگیاه شنبلیله در تنششوریکاهشیافتهودرنتیجه،نسبتپتاسیمبهسدیم نیزکاهشپیداکرد(Aghaei Joubani et al.,2015).در سایر پژوهش‌ها با بررسی تنش شوری برطول ریشه‌چه وساقه‌چه ارقام مختلف گندم اظهار داشتند که با کاهش پتانسیل اسمزی طول ریشه‌چه و ساقه‌چه کاهش یافت. در کلزا حساسیت ریشه‌چه به تنش شوری بیش از ساقه‌چه است(Rezaei Sokht Abandani et al., 2012).

طول گیاهچه: طول گیاهچه با افزایش سطح شوری به طور قابل ملاحظه‌ای کاهش یافت. تقریبا طول گیاهچه در سطح شوری چهارم، نسبت به سطح بدون تنش، به نصف رسید (جدول 3). حداقل میزان طول گیاهچه در پیش‌تیمار با پتاسیم در سطح 1000 میلی‌گرم بر لیتر با طول 3/36 میلی‌متر مشاهده‌شد. همچنین غلظت بالای نانو کلات آهن در مقایسه با غلظت‌های پایین‌تر آن، موجب کاهش طول شد (جدول 4).رشد و ارتفاع بوته به شرایط محیطی که گیاه در آن رشد می‌کند وابسته است. یکی از این شرایط، فراهم بودن آب کافی برای گیاه است. در صورت عدم تامین آب مورد نیاز گیاه، فشار تورژسانس سلول‌ها کاهش می‌یابد و با اثر بر طول سلول‌ها کاهش ارتفاع رخ می‌دهد. تنش اسمزی حاصل از تنش شوری موجب کاهش محتوای آب سلول‌ها می‌شود و طویل شدن سلول‌ها با مشکل مواجه می‌گردد. افزایش شوری باعث کاهش جذب و انتقال مواد از ریشه به برگ و منجر به کاهش رشد و ارتفاع گیاه می‌گردد. همچنین کاهش ارتفاع گیاهان در شرایط تنش شوری به دلیل کاهش فتوسنتز می‌باشد.شوریباعثکاهشارتفاعآگاستاکه[8](ازتیرهنعناعیان)،ریحان،بادرشبویه،زیرهسبزوسنبل‌الطیب،برنج،یازدهژنوتیپنخود،سیاهدانه،ذرتعلوفه‌ای،آمارانتوسوگیاهشویدشد(Safari Mohamadiyeh et al., 2015).افزایش ارتفاع به واسطه‌ی کود آهن نیز مربوط به تاثیر این عنصر در فتوسنتز است که سبب افزایش ساخت کلروفیل در برگ‌ها می‌شود و در نتیجه، فتوسنتز افزایش می‌یابد و مواد فتوسنتزی بیشتر به نقاط مختلف گیاه از جمله ساقه‌ها وارد می‌شود و در نهایت ارتفاع گیاه افزایش پیدا می‌کند(Moghadam et al., 2015).

درصد جوانه‌زنی: بیشترین میزان درصد جوانه‌زنی در بررسی اثر متقابل شوری و پیش‌تیمار، در تمامی تیمارهای بدون تنش شوری، همچنین در سطح دوم شوری و با پیش‌تیمار آب مقطر، غلظت بالای پتاسیم و غلظت‌های پایین نانوکلات آهن و در نهایت در سطح سوم شوری، پیش‌تیمار با پتاسیم، مشاهده شد (جدول 5). پیش‌تیمار با پتاسیم نسبت به نانو کلات آهن، عملکرد بهتری در کاهش آثار مخرب تنش شوری بر درصد جوانه‌زنی داشت.در شرایط تنش شوری، تجمع املاح مضر نظیر سدیم و کلر در بافت گیاهچه سبب اختلال در فرآیند جوانه‌زنی می‌شود. مرحله جوانه‌زنی و رشد اولیه گیاهچه در گیاهان زراعی از مراحل حساس رشد به تنش شوری است و تجمع نمک در محیط پیرامون جوانه‌زنی بذر به دلیل اختلال در جذب آب و کاهش فعالیت آنزیم آلفا آمیلاز، کاهش رشد گیاهچه‌‌ها را درپی دارد(Farhoudi and Khodarahmpour, 2017).همچنین گزارش شده است که در بین آنیون‌های مختلف، یون کلر بیشترین تأثیر را بر کاهش جوانه‌زنی داشته است. همچنین، کاهش یا بازدارندگی کامل توانایی جوانه‌زنی بذرها در شرایط شور می‌تواند با کاهش درونی فیتوهورمون‌هایی نظیر جیبرلین‌ها، اکسین‌ها و سیتوکنین‌ها که در کنترل جوانه‌زنی نقش مهمی را بر عهده دارند، در ارتباط باشد. به‌علاوه، شوری می‌تواند باعث افزایش درونی سطوح بازدارنده‌های طبیعی داخل بذر گردد(Shiri and Bakhshi, 2011).پیش‌تیمار باعث افزایش درصد جوانه‌زنی می‌شود و به طور مختصر می‌توان اثرات مطلوب پیش‌تیمار بذرها در جوانه‌زنی را به تغییراتی از جمله: 1- افزایش متابولیسم پروتئین‌ها در بذرهای پیش‌تیمار شده. 2- افزایش فعالیت آنزیم‌هایی مثل ایتروئاز، فسفاتاز و فسفوگلیسرید دهیدروژناز که باعث متابولیسم مواد ذخیره‌ای بذر مثل کربوهیدرات‌ها، چربی‌ها و پروتئین‌ها گشته و در نهایت باعث افزایش جوانه‌زنی می‌گردد. 3- افزایش سنتز پروتئین در جنین که این نیز منجر به افزایش جوانه‌زنی می‌شود، مربوط دانست(Balouchi and Ahmadpour Dehkordi, 2013).

میانگین زمان، سرعت و ضریب سرعت جوانه‌زنی: در بررسی اثر متقابل، تمامی تیمارها در سطح چهارم شوری مدت زمان جوانه‌زنی بیشتری داشتند و فقط پیش‌تیمار با نانو کلات آهن در سطح 1000 میلی‌گرم بر لیتر نسبت به پیش‌تیمارهای دیگر مدت زمان جوانه‌زنی کمتری داشت (جدول 5).

            با افزایش سطح شوری از میزان سرعت جوانه‌زنی کاسته شد (جدول 3). پیش‌تیمار با آب مقطر و پتاسیم در سطح 3000 میلی‌گرم بر لیتر، بهترین اثر را بر میزان سرعت جوانه‌زنی داشتند (جدول 4).میزانضریبسرعتجوانه‌زنیباافزایشسطحشوریکاهشیافتودرسطوحشوریاولودوماختلافآماریمعنی‌داریبایکدیگرنداشتند (جدول 3). کمترینمیزانضریبسرعتجوانه‌زنیدرتیمارهایباسطوحبالاینانوکلاتآهنوپتاسیمدرسطح 1000 میلی‌گرمبرلیترمشاهدهشد (جدول 4).

 

            متوسطزمانجوانه‌زنیشاخصیازسرعتوشتاب جوانه‌زنیبذربودهومعیاریازیکنواختی جوانه‌زنیو وضعیتبنیهگیاهچهمحسوبمی‌شودوهرچهمقدارعددیآنکوچک‌ترباشد،جوانه‌زنی سریع‌ترمی‌باشد(Vaseei Kashani et al., 2015).علتکاهش میانگینزمانجوانه‌زنیدراثراعمالپیش‌تیماربذربه‌ افزایشاحتمالیسرعتتقسیمسلولیدربذرهایپیش‌تیمار شدهنسبتدادهشدهاستکهدراثرسنتز DNA، RNA و پروتئین درطی پیش‌تیماربذربسیاریازمراحل فیزیولوژیکیدرفرآیندجوانه‌زنیکاملشدهوبذردر آستانه جوانه‌زنی قرار می‌گیرد(Aghighi Shahverdi and Omidi, 2016).بذوربرایانجامفعالیت‌هایحیاتیوشروعجوانه‌زنیاحتیاجبه آبکافیدارند. چنانچهجذبآبدچاراختلالشودویابهکندی صورتگیرد،فعالیت‌هایداخلبذربهکندیصورتمی‌گیردومدت زمانلازمبرایخروجریشهازبذرافزایشمی‌یابد،بهعبارتیسرعت جوانه‌زنیکاهشمی‌یابد. بهنظرمی‌رسددرجوانه‌زنیتحت تنششوریوخشکیبدلیلافتپتانسیلاسمزی،فرآیندجذبآب مختلشدهودرادامهنیزازفعالیتآنزیمآلفا-آمیلازبازداریمی‌شود. تنششوریباعثمی‌شودکهبذرنتواندرطوبتموردنیازخودرابهمیزانکافیجذبنمایدوباایجادنوعیخشکی فیزیولوژیکی، میزانجوانه‌زنیوسرعتآنراکاهشمی‌دهد. درتنششوریبهعلت کاهشپتانسیلآبمحیطاطرافبذر،مدتزمانبیشتریطول می‌کشدتابذربتواندآبموردنیازخودرابهمقدارکافیبهدستآورد(Fathi Amirkhiz et al., 2012).

متوسط جوانه‌زنی روزانه: دراثرمتقابل شوریوپیش‌تیمار،سطحبدونتنشتمامیتیمارها،درسطحدومشوریپیش‌تیمارباآبمقطر،پیش­تیمارباپتاسیمدرغلظت 3000 میلی‌گرمبرلیتروپیش‌تیماربانانوکلاتآهندرغلظت‌هایپایین‌تر،درسطحسومشوریپیش‌تیمارباآبمقطروپتاسیمدرتمامیغلظت‌ها،متوسطجوانه‌زنیروزانهنتیجهمطلوب‌تریداشت (جدول 5). می‌توانبرآوردکردکهدرسطوحبالایشوری،مصرفپتاسیممی‌تواندباعثبهبودجوانه‌زنیشود.ازآن‌جاییکهمتوسطجوانه‌زنیروزانهازتقسیمجوانه‌زنینهاییبردورهجوانه‌زنیبدستمی‌آید،بنابرایناینپارامتردراثرتنششوریکاهشپیدامی‌کند(Aghighi Shahverdi and Omidi, 2016).

شاخص بنیه گیاهچه: شاخص بنیه بذر نیز با افزایش سطح شوری کاهشیافت (جدول 3). کمترینمیزانشاخصبنیهبذرمتعلقبهتیمارهایپتاسیمدرسطح 1000 ونانوکلاتآهندرسطح 3000 میلی‌گرمبرلیتربودند (جدول 4).شاخص بنیه بذر به غیر از عامل درصد جوانه‌زنی، وابسته به طول ساقه‌چه و ریشه‌چه است که این دو مشخصه نیز تحت تاثیر شوری‌های زیاد کاهش یافتند(Ghavam and Azarnivand, 2016).

 

نتیجه‌گیری کلی

            سطوح بالای کلریدسدیم سبب کاهش معنی‌دار شاخص‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه گردید. همچنین، مصرف نانوکلات پتاسیم نسبت به نانوکلات آهن اثر مثبت بیشتری بر شاخص‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه سیاهدانه در شرایط تنش و بدون تنش شوری داشت و با مصرف نانوکلات پتاسیم به تنهایی و یا تحت تنش شوری، شاخص‌های جوانه‌زنی و رشد گیاهچه عملکرد بهتری نشان داد. بنابراین، می‌توان برای کاهش اثرات سوء شوری بر جوانه‌زنی بذر سیاهدانه، از پیش­تیمار نانوکلات پتاسیم استفاده کرد.

 

References

Aghaei Joubani, K., Taei, N., Kanani, M.R. and Yazdani, M. 2015.Effect of salt stress on somephysiological and biochemical parameters of two Salvia species. Journal of Plant Process and Function, 3(9):85-96. (In Persian).

Aghighi Shahverdi, M. and Omidi, H. 2016.Effect of hormone priming and hydro priming on Stevia (Stevia rebaudiana Bertoni) seed germination under salt stress. Iranian Journal of Seed Sciences and Research, 3(2):97-108. (In Persian).

Akbari Ghogdi, E., Izadi-Darbandi, A., Borzouei, A. and Majdabadi, A. 2011.Evaluation of morphological changes in some wheat genotypes under salt stress. Journal of Science and Technology of Greenhouse Culture, 1(4):71-83. (In Persian).

Anafjeh, E., Salehi Salmi, M., Daneshvar, M. and Meratan, A. 2017.Effect of salinity stress on growth, proline content and antioxidant enzymes activity in the halophyte Sesuvium portulacastrum L. Journal of Plant Process and Function, 6(21):267-278.(In Persian).

Anvari, S., Mehdikhani, H., Shahriari, A., and Nouri, G. 2009.Effect of salinity stress on 7 species of range plants in germination stage. Iranian journal of Range and Desert Research, 16(2):262-273. (In Persian).

Bagheri, H., Ghazi Khanloosani, Y., Zangani, E., Andelibi, B., Azimi Moghadam, M. and Jamshidi, S. 2012.Seed germination indices and initial growth of safflower seedlings with different thousand kernel weights under drought stress. Agroecology Journal, 8(3):1-12. (In Persian).

Balouchi, H. and Ahmadpour Dehkordi, S. 2013.Effect of different seed priming on germination traits in Black cumin (Nigella sativa) under salinity stress. Journal of Plant Production Research, 20(3):1-26. (In Persian).

Deilamirad, M., Sarikhani, M.R. and Oustan, Sh. 2017. Effect of potassium releasing pseudomonads on growth and k uptake of tomato in two soils with different amount of available K. Journal of Water and Soil, 31(4):1159-1170. (In Persian).

Emadi, S., Zahedi, M., Eshghizadeh, H.R. and Nooripour sisakht, J. 2014.Effects of different levels of iron in nutrient solution on the response of three sunflower genotypes to salinity. Journal of Science and Technology of Greenhouse Culture, 5(1):13-26. (In Persian).

Fakhri, Sh., Rahnama, A. and Meskarbashi, M. 2017.Effect of of salinity stress on growth and distributions of tissue-specificion in wheat (Triticum aestivum L.) cultivars. Iranian Journal of Crop Sciences, 18(4):302-318. (In Persian).

Farhoudi, R.and Khodarahmpour, Z. 2017. Study of germination, seedling growth and antioxidant enzymes activity of chickpea cultivars under salt stress. Journal of Plant Process and Function, 6(21):91-102. (In Persian).

Fathi, A. and Zahedi, M. 2014.Effects of foliar application of zinc and iron oxide nano-particles on growth and ionic content of two wheat cultivars under salinity conditions. Journal of Crop Production and Processing, 4(12):295-305. (In Persian).

Fathi Amirkhiz, K., Omidi, H., Heshmati, S.and Jafarzadeh, L. 2012. Study of black cumin (Nigella sativa L.) germination attributes and seed vigur under salinity stress by osmopriming accelerators pretreatment. Iranian Journal of Field Crops Research, 10(2):299-310. (In Persian).

Ghavam, M. Azarnivand, H. 2016.Evaluation of seed vigor index of three plants of Artemisia absinthium L., Arcitum lappa L. and Cichorium intybus L. salinity conditions. Journal of Natural Ecosystems of Iran, 7(3):39-49. (In Persian).

Ghavami, F., and Malboobi, M.A., Ghannadha, M.R., Yazdi Samadi, B., Mozaffari, J. and Jafar aghaei, M. 2004.An evaluation of salt tolerance in Iranian wheat cultivars at germination and seedling stages. Iranian Journal of Agriculture Science, 35(2):453-464. (In Persian).

Hoogenboom, G. and Peterson, C.M. 1987. Shoot growth rate of soybean as affected by drought stress. Agronomy Journal, 79(4):598-607.

Jalali, A.H. and Jafari, P. 2012.Effect of potassium fertilizer on yield of three cultivars of watermelon under salt stress conditions. Journal of Crops Improvement, 14(2):31-41.(In Persian).

Javadi, H. 2009.Effect of planting dates and nitrogen rates on yield and yield components of black cumin (Nigella sativa L.). Iranian Journal of Field Crops Research, 6(1):59-66.(In Persian).

Kabiri, R. and Naghizadeh, M. 2015. Study the effect of salicylic acid pretreatment on germination and early growth of black cumin (Nigella sativa) under salinity stress. Iranian Journal of Seed Science and Technology, 4(1):61-72.(In Persian).

Karimi, H., Abdolzadeh, A. and Sadeghipour, H.R. 2009. Effects of potassium nutrition on Sesbania aculeate plants grown in greenhouse under salinity.Journal of Agricultural Science and Natural Resources, 15(6):158-169. (In Persian).

Khoram Del, S., Koochaki, A., Nassiri Mahalati, M. and Ghorbani, R. 2010. Application effects of biofertilizers on the growth indices of black cumin (Nigella sativa L.). Iranian Journal of Field Crops Research, 6(2):285-294.(In Persian).

Kulkarni, M.G., Street R.A. and Van Staden, J. 2007.Germination and seedling growth requirements for propagation of Dioscorea dregeana (Kunth) Dur.and Schinz-A tuberous medicinal plant. South African Journal of Botany, 73:131-137.

Madadi, M., Khomari, S., Javadi, A. and Sofalian, O. 2016.Effect of black cumin seed priming with calcium nitrate and nano-zinc oxide on germinability and seedling growth under salinity stress. Journal of Plant Process and Function, 5(15):169-179. (In Persian).

Moghadam, E., Mahmoodi Sourestani, M., Farrokhian Firozi, A., Ramazani, Z. and Eskandari, F. 2015.The effect of foliar application of iron chelate type on morphological traits and essential oil content of holy basil. Journal of Crops Improvement, 17(3):595-606. (In Persian).

Mohssen nasab, F., Sharafi zadeh, M. and Siadat, A. 2010. Study the effect of aging acceleration test on germination and seedling growth of wheat cultivars in controlled conditions (in vitro). Crop Physiology Journal, 2(7):59-71. (In Persian).

Omidi Nargesi, S., Zahedi, M., Eshghizadeh, H. and Khoshgoftarmanesh, A. 2015.Screening wheat genotypes in response to ordinary chelate and nano-iron chelate fertilizers in nutrient solution. Journal of Science and Technology of Greenhouse Culture, 6(23):123-133. (In Persian).

Panwar, P. and Bhardwaj, S.D. 2005.Handbook of practical forestry, Agrobios Publication, India, p191.

Parsa, M., Saeedi Goraghany, H.R. and Hashemi, A. 2015.Assessment of effect different levels of CuSo4 and Pb(NO3)2 on seed germination and growth of Agropyron trichophrum. Journal of Natural Ecosystems of Iran, 6(2):79-88. (In Persian).

Rezaei Sokht Abandani, R., Ramazani, M. and Mohammadi, M. 2012. Hydro and osmopriming effects on some seed germination and seedling vigour characteristics of three wheat (Triticum aestivumL.) lines. Iranian Journal of Seed Science and Technology, 1(1):38-45. (In Persian).

Rezvani Moghaddam, P.and Seyyedi, S.M. 2014.The role of organic and biological fertilizers in the uptake of phosphorus and potassium by the Nigella sativa. Journal of Horticultural Science, 28(1):43-53. (In Persian).

Safari Mohamadiyeh, Z., Moghaddam, M., Abedy, B. and Samiei, L. 2015. Effects of salinity stress on some yield parameters and morphological characteristics of spearmint (Mentha spicata L.) in hydroponic conditions. Journal of Science and Technology of Greenhouse Culture, 6(3):97-107. (In Persian).

Shahbazi, A.and Golkar, P. 2016. Effects of Salt Stress on antioxidants activity and seedling traits of Safflower (Carthamus tinctorius L.)Genotypes. Journal of Plant Process and Function, 4(14):93-104. (In Persian).

Shiri, M.A. and Bakhshi, D. 2011. Effect of Salinity Stress on Some Seed Germination Indices in Sour Orange (Citrus aurantium). Journal of Crop Production and Processing, 1(1):1-9. (In Persian).

Soltani, E., Akram Ghaderi, F. and Memar, H. 2008.The effect of priming on germination components and seedling growth of cotton seeds under drought.Journal of Agricultural Sciences and Natural Resources,14(5):9-16. (In Persian).

Tousi, P., Tajbakhsh, M. and Esfahani, M. 2014.Effect of spray application of Nano-Fe chelate, amino acid compounds and magnetic water on protein content and fatty acids composition of oil of soybean (Glycine max) in different harvest time. Iranian Journal of Crop Sciences, 16(2):125-136. (In Persian).

Vaseei Kashani, S., Hamidi, A., Heidari Sharifabad, H. and Daneshian, J. 2015.Effect of matrix priming on some germination traits improvement of three commercial soybeans [Glycine max (L.)Merril.]cultivars seeds grew by limited irrigation conditions. Iranian Journal of Seed Sciences and Research, 2(1):1-14.(In Persian).

Yousefzadeh, S., Naghdi Badi, H.A, Sabaghnya, N. and Jahmohammadi, M. 2016.The effect of foliar application of nano-iron chelate on physiological and chemical traits of dragonhead (Dracocephalum moldavica L.). Journal of Medicinal Plants, 4(60):152-160. (In Persian).

 

 

Journal of Seed Research, Vol. 9, No. 3, Autumn 2019

 

 

The effect of seed priming by nano-iron and nano-potassium chelated on seed germination and initial growth of black cumin (Nigella sativa L.) under salinity stress

 

M. Askari1, H. Nourafcan2, L. Hojjati1, S.P. Nemati rad1

 

 

Abstract

Seed germination is an important step in the life of most plants and salinity tolerance is important at this stage. In order to evaluate the application of nano-iron and nano-potassium chelated on germination improvement and initial growth traits of black cumin (Nigella sativa) under salinity stress, a factorial experiment was conducted based on completely randomized design with three replications in the Horticultural Sciences Laboratory at Islamic Azad University - Miyaneh Branch. The first factor was seed pretreatment with nano-iron and nano-potassium chelated at three levels of 1000, 2000 and 3000 ppm and pretreatment with distilled water and the second factor was four salinity levels with 0, 25, 50, 75 mM NaCl. The results showed that high levels of NaCl significantly decreased germination indices and seedling growth; also, application of nano-potassium chelate had more positive effect on germination and seedling growth of Nigella sativa in stress and non-saline conditions than nano-iron chelate and by using nano-potassium chlorate alone or under salinity stress, germination indices and seedling growth showed better performance. Therefore, pre-treatment of nano-potassium chelate can be used to reduce the adverse effects of salinity on seed germination.

 

Keywords: Germination, Nanoparticle, Priming,Sodium chloride, Stress.

 



*نویسنده مسئول: hassannourafcan@gmail.com

1.Treatment

[3]. Seeding  vigor index

[4]. Mean daily germination

[5]. Alomtric index

[6].Coefficient of velocity of germination

[7] .Final germination percentage

[8].Agastache foeniculum kuntz.

References

Aghaei Joubani, K., Taei, N., Kanani, M.R. and Yazdani, M. 2015.Effect of salt stress on somephysiological and biochemical parameters of two Salvia species. Journal of Plant Process and Function, 3(9):85-96. (In Persian).

Aghighi Shahverdi, M. and Omidi, H. 2016.Effect of hormone priming and hydro priming on Stevia (Stevia rebaudiana Bertoni) seed germination under salt stress. Iranian Journal of Seed Sciences and Research, 3(2):97-108. (In Persian).

Akbari Ghogdi, E., Izadi-Darbandi, A., Borzouei, A. and Majdabadi, A. 2011.Evaluation of morphological changes in some wheat genotypes under salt stress. Journal of Science and Technology of Greenhouse Culture, 1(4):71-83. (In Persian).

Anafjeh, E., Salehi Salmi, M., Daneshvar, M. and Meratan, A. 2017.Effect of salinity stress on growth, proline content and antioxidant enzymes activity in the halophyte Sesuvium portulacastrum L. Journal of Plant Process and Function, 6(21):267-278.(In Persian).

Anvari, S., Mehdikhani, H., Shahriari, A., and Nouri, G. 2009.Effect of salinity stress on 7 species of range plants in germination stage. Iranian journal of Range and Desert Research, 16(2):262-273. (In Persian).

Bagheri, H., Ghazi Khanloosani, Y., Zangani, E., Andelibi, B., Azimi Moghadam, M. and Jamshidi, S. 2012.Seed germination indices and initial growth of safflower seedlings with different thousand kernel weights under drought stress. Agroecology Journal, 8(3):1-12. (In Persian).

Balouchi, H. and Ahmadpour Dehkordi, S. 2013.Effect of different seed priming on germination traits in Black cumin (Nigella sativa) under salinity stress. Journal of Plant Production Research, 20(3):1-26. (In Persian).

Deilamirad, M., Sarikhani, M.R. and Oustan, Sh. 2017. Effect of potassium releasing pseudomonads on growth and k uptake of tomato in two soils with different amount of available K. Journal of Water and Soil, 31(4):1159-1170. (In Persian).

Emadi, S., Zahedi, M., Eshghizadeh, H.R. and Nooripour sisakht, J. 2014.Effects of different levels of iron in nutrient solution on the response of three sunflower genotypes to salinity. Journal of Science and Technology of Greenhouse Culture, 5(1):13-26. (In Persian).

Fakhri, Sh., Rahnama, A. and Meskarbashi, M. 2017.Effect of of salinity stress on growth and distributions of tissue-specificion in wheat (Triticum aestivum L.) cultivars. Iranian Journal of Crop Sciences, 18(4):302-318. (In Persian).

Farhoudi, R.and Khodarahmpour, Z. 2017. Study of germination, seedling growth and antioxidant enzymes activity of chickpea cultivars under salt stress. Journal of Plant Process and Function, 6(21):91-102. (In Persian).

Fathi, A. and Zahedi, M. 2014.Effects of foliar application of zinc and iron oxide nano-particles on growth and ionic content of two wheat cultivars under salinity conditions. Journal of Crop Production and Processing, 4(12):295-305. (In Persian).

Fathi Amirkhiz, K., Omidi, H., Heshmati, S.and Jafarzadeh, L. 2012. Study of black cumin (Nigella sativa L.) germination attributes and seed vigur under salinity stress by osmopriming accelerators pretreatment. Iranian Journal of Field Crops Research, 10(2):299-310. (In Persian).

Ghavam, M. Azarnivand, H. 2016.Evaluation of seed vigor index of three plants of Artemisia absinthium L., Arcitum lappa L. and Cichorium intybus L. salinity conditions. Journal of Natural Ecosystems of Iran, 7(3):39-49. (In Persian).

Ghavami, F., and Malboobi, M.A., Ghannadha, M.R., Yazdi Samadi, B., Mozaffari, J. and Jafar aghaei, M. 2004.An evaluation of salt tolerance in Iranian wheat cultivars at germination and seedling stages. Iranian Journal of Agriculture Science, 35(2):453-464. (In Persian).

Hoogenboom, G. and Peterson, C.M. 1987. Shoot growth rate of soybean as affected by drought stress. Agronomy Journal, 79(4):598-607.

Jalali, A.H. and Jafari, P. 2012.Effect of potassium fertilizer on yield of three cultivars of watermelon under salt stress conditions. Journal of Crops Improvement, 14(2):31-41.(In Persian).

Javadi, H. 2009.Effect of planting dates and nitrogen rates on yield and yield components of black cumin (Nigella sativa L.). Iranian Journal of Field Crops Research, 6(1):59-66.(In Persian).

Kabiri, R. and Naghizadeh, M. 2015. Study the effect of salicylic acid pretreatment on germination and early growth of black cumin (Nigella sativa) under salinity stress. Iranian Journal of Seed Science and Technology, 4(1):61-72.(In Persian).

Karimi, H., Abdolzadeh, A. and Sadeghipour, H.R. 2009. Effects of potassium nutrition on Sesbania aculeate plants grown in greenhouse under salinity.Journal of Agricultural Science and Natural Resources, 15(6):158-169. (In Persian).

Khoram Del, S., Koochaki, A., Nassiri Mahalati, M. and Ghorbani, R. 2010. Application effects of biofertilizers on the growth indices of black cumin (Nigella sativa L.). Iranian Journal of Field Crops Research, 6(2):285-294.(In Persian).

Kulkarni, M.G., Street R.A. and Van Staden, J. 2007.Germination and seedling growth requirements for propagation of Dioscorea dregeana (Kunth) Dur.and Schinz-A tuberous medicinal plant. South African Journal of Botany, 73:131-137.

Madadi, M., Khomari, S., Javadi, A. and Sofalian, O. 2016.Effect of black cumin seed priming with calcium nitrate and nano-zinc oxide on germinability and seedling growth under salinity stress. Journal of Plant Process and Function, 5(15):169-179. (In Persian).

Moghadam, E., Mahmoodi Sourestani, M., Farrokhian Firozi, A., Ramazani, Z. and Eskandari, F. 2015.The effect of foliar application of iron chelate type on morphological traits and essential oil content of holy basil. Journal of Crops Improvement, 17(3):595-606. (In Persian).

Mohssen nasab, F., Sharafi zadeh, M. and Siadat, A. 2010. Study the effect of aging acceleration test on germination and seedling growth of wheat cultivars in controlled conditions (in vitro). Crop Physiology Journal, 2(7):59-71. (In Persian).

Omidi Nargesi, S., Zahedi, M., Eshghizadeh, H. and Khoshgoftarmanesh, A. 2015.Screening wheat genotypes in response to ordinary chelate and nano-iron chelate fertilizers in nutrient solution. Journal of Science and Technology of Greenhouse Culture, 6(23):123-133. (In Persian).

Panwar, P. and Bhardwaj, S.D. 2005.Handbook of practical forestry, Agrobios Publication, India, p191.

Parsa, M., Saeedi Goraghany, H.R. and Hashemi, A. 2015.Assessment of effect different levels of CuSo4 and Pb(NO3)2 on seed germination and growth of Agropyron trichophrum. Journal of Natural Ecosystems of Iran, 6(2):79-88. (In Persian).

Rezaei Sokht Abandani, R., Ramazani, M. and Mohammadi, M. 2012. Hydro and osmopriming effects on some seed germination and seedling vigour characteristics of three wheat (Triticum aestivumL.) lines. Iranian Journal of Seed Science and Technology, 1(1):38-45. (In Persian).

Rezvani Moghaddam, P.and Seyyedi, S.M. 2014.The role of organic and biological fertilizers in the uptake of phosphorus and potassium by the Nigella sativa. Journal of Horticultural Science, 28(1):43-53. (In Persian).

Safari Mohamadiyeh, Z., Moghaddam, M., Abedy, B. and Samiei, L. 2015. Effects of salinity stress on some yield parameters and morphological characteristics of spearmint (Mentha spicata L.) in hydroponic conditions. Journal of Science and Technology of Greenhouse Culture, 6(3):97-107. (In Persian).

Shahbazi, A.and Golkar, P. 2016. Effects of Salt Stress on antioxidants activity and seedling traits of Safflower (Carthamus tinctorius L.)Genotypes. Journal of Plant Process and Function, 4(14):93-104. (In Persian).

Shiri, M.A. and Bakhshi, D. 2011. Effect of Salinity Stress on Some Seed Germination Indices in Sour Orange (Citrus aurantium). Journal of Crop Production and Processing, 1(1):1-9. (In Persian).

Soltani, E., Akram Ghaderi, F. and Memar, H. 2008.The effect of priming on germination components and seedling growth of cotton seeds under drought.Journal of Agricultural Sciences and Natural Resources,14(5):9-16. (In Persian).

Tousi, P., Tajbakhsh, M. and Esfahani, M. 2014.Effect of spray application of Nano-Fe chelate, amino acid compounds and magnetic water on protein content and fatty acids composition of oil of soybean (Glycine max) in different harvest time. Iranian Journal of Crop Sciences, 16(2):125-136. (In Persian).

Vaseei Kashani, S., Hamidi, A., Heidari Sharifabad, H. and Daneshian, J. 2015.Effect of matrix priming on some germination traits improvement of three commercial soybeans [Glycine max (L.)Merril.]cultivars seeds grew by limited irrigation conditions. Iranian Journal of Seed Sciences and Research, 2(1):1-14.(In Persian).

Yousefzadeh, S., Naghdi Badi, H.A, Sabaghnya, N. and Jahmohammadi, M. 2016.The effect of foliar application of nano-iron chelate on physiological and chemical traits of dragonhead (Dracocephalum moldavica L.). Journal of Medicinal Plants, 4(60):152-160. (In Persian).